ضرورت آشنائی با مدیریت سیستم پکس (PACS Administrator) ‌پیش نیازهای پیاده سازی سیستم پکس (PACS)

‌ با توجه به نامگذاری امسال به سال رادیولوژی دیجیتال از طرف انجمن رادیولوژی ایران و ‌ضرورت های مورد نیاز برای پیاده سازی و تبدیل سیستم های تصویربرداری به سیستم های دیجیتال، گفتگویی با مهندس کاوه یوسفی یکی از متخصصان این رشته انجام داده ایم که در چند قسمت تقدیم حضورتان می شود:

بـیـش از دو دهـه شـمـا در زمینه پروتکل های و استانداردهای دایکام (DICOM) و پکس ( PACS)تـحقیق کرده اید، ضرورت های پیاده سازی این استانداردها را چگونه بیان می کنید؟  ‌

نزدیک به یک قرن در جهان و حدود هفتاد سال در کـشور ما بدلیل موجود نبودن زمینه های دیجیتال، پــردازش تـصــاویــر رادیــولــوژی بــر مـبـنــای آنــالـوگ صورت می گرفت، البته در رشته های دیگر بستر آن فـراهـم شـده بـود مـانـنـد تصاویر آنالوگ عکاسی که حدود نیم قرن پیش بستر دیجیتال آن آماده شد، اما به دلایل منطقی تا سال 1985 میلادی سیستم آنالوگ در مراکز درمانی جهان  وجود داشت. در این سال اولـیـن پـروتـکـل تبدیل آنالوگ به دیجیتال در سطح کشورهای خیلی پیشرفته مطرح شد و برای اولین بار در سال 1988 در سطح کشورهای پیشرفته مورد اسـتقبال قرار گرفت.  نهایتا در سال 1993 در کمیته جهانی،  سیستم تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام(DICOM)  مورد استقبال جهانیان قرار گرفت و به صورت یک پروتکل درآمد.

به ادامه مطلب بروید......

منبع:ماهنامه تخصصی مهندسی پزشکی

آغاز استفاده از سیستم های رادیولوژی بدون فـیـلـم )Filmless(‌ بـه چـه سالی بر می گردد و چه کشورهایی عملا این پروتکل را اجرائی کرده اند؟

حـدود 15 سـال اسـت کـه اکـثـر کشورها پروتکل جـایـگـزیـنـی انـواع فـیـلـم های رادیولوژی به سیستم بدون فیلم  ( Filmless )  ‌را اجرایی کرده اند و حتی در کـشـورهـای هـمـسـایـه نیز از سال 2003 میلادی این استاندارد جهانی و دانش فنی آن در حال اجرا و بهره برداری است که از جمله می توان کشورهای ترکیه، عربستان سعودی و امارات را نام برد.

برای گذر از سیستم آنالوگ به دیجیتال در مراکز تصویربرداری چه ضرورت هایی مطرح است؟

بـرای گـذر از سـیـستم آنالوگ،  ضرورت کاربرد سیستم پکس ( PACS ) در مراکز درمانی برای آرشیو و انتقال تصاویر دیجیتال  پزشکی با فرمت استاندارد جهانی دایکام ( DICOM )‌ اجتناب ناپذیر است و بر اسـاس آن ضـرورت شـکـل گـیـری مـسـئـول سیستم پکس       ( PACS   Administrator) ‌ در مراکز تصویر برداری  الزامی است.

شخصی که مسئولیت سیستم پکس (PACS) را بـه عـهـده مـی گـیـرد، چـه مشخصه ای باید داشته باشد؟

مسئول سیستم پکس ( PACS    Administrator) نیاز به اطلاعات و دانش فنی جهت مدیریت و نظارت  بر کلیه گروه های کاری  1 تا 26 ) 26 to  WG =  1( WG =براساس پروتکل های استاندارد جهانی دارد.

عملکرد سیستم پکس (PACS)‌چگونه است، در این مورد توضیحات مختصری بدهید.

سـیـسـتـم پـکـس (PACS)‌ جـهت ذخیره و ارسال تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام (DICOM)‌ است که بر اساس پروتکل های جهانی طراحی و در 26 گروه کاری مورد بهره برداری قرار می گیرد. این پـــروتــکـــل هـــا در 18 فــصـــل تـــدویــن و هــر ســال درکنگره های جهانی مورد بررسی قرار گرفته و ارتقاء پیدا می کند.

اسـاس عـمـلـکـرد فـرمـت دایـکـام (DICOM)چیست؟

اســـاس عــمـلـکــرد فــرمــت دایـکــام (‌ DICOM) کــه سیستم   پکس  (PACS) ، آرشیو و انتقال این فرمت را بـــه عـهــده دارد، فـشــرده ســازی تـصــاویــر دیـجـیـتــال پزشکی با استفاده از فرمت غیر آشفتگی )Lossless(‌ بجای فرمت آشفتگی (Lossy) و قابلیت انتقال این تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام (DICOM)‌ به داخل و یا خارج از مراکز درمانی است.

چرا با وجود تصاویر دیجیتال در سی تی اسکن  یـا MRI‌، از فـیـلـم رادیـولـوژی جـهـت تـشـخیص استفاده می شد؟

در سـال 1970 میلادی دستگاه سی تی اسکن بر اساس تصاویر دیجیتال وارد جهان پزشکی گردید ولی به دلیل موجود نبودن فرمت دایکام )DICOM(‌ و نمایشگر دارای سیستم تطبیقی (Lookup Table)‌ متخصصان در مراکزتصویر برداری برای تشخیص مجبور به استفاده از فیلم رادیولوژی بوده‌اند

.

در سـیـسـتــم پـکــس (PACS)‌ چـه اطـلاعـاتـی موجود است؟

دسـتـگــاه هــای تـصــویـر‌بـرداری دارای خـروجـی دیجیتال در صورتیکه دارای فرمت دایکام (DICOM)‌ نسخه (3) باشند، می توانند تصاویر دیجیتال خود را به سیستم پکس ارسال نمایند، البته اگر فرمت دایکام آن دستگاه ها نسخه (3) نباشند، باید قابلیت تبدیل به ایـن نـسـخـه را داشـتـه بـاشند. این اطلاعات همراه با اطـلاعات بالینی بیمار که در HIS‌ موجود است، از طریق پروتکل 7HL‌ به سیستم پکس (PACS)‌ وارد مــی شـود. گـزارش پـزشـک نـیـز تـکـمـیـل کـنـنـده ایـن مجموعه است.

وظایف  پروتکل 7HL‌ در رابطه با سیستم پکس (PACS)‌ چیست؟

اطـلاعـات مـورد نـیـاز سـیستم پکس (PACS)‌ در قـالـب )*.dcm(‌ از طـریـق فـرمـت اسـتـانـدارد جـهـانی دایکام (DICOM)‌ دریافت می شود و پرونده بیمار از طریق استاندارد 7HL‌ در ارتباط با سیستم اطلاعات بیمارستانی )HIS(‌ در قالب (*.xml)‌ دریافت می شود.

ورودی هـای سـیـسـتـم پـکس  (PACS)  از چه نوع هستند؟

ســه طـیــف فــرکــانــس امــواج در سـیـسـتــم پـکـس (PACS)‌ موجود است:

1- امواج قلبی را بر اساس گروه کاری   1 WG =‌

2- امـــواج ایـکــس ری (X-Ray)‌ رادیــولــوژی  بــر اساس گروه کاری  . . . ‚21  ‚2 WG =

3- امـــــواج اپــتــیــــک بــــر اســــاس گــــروه کــــاری  . . .   26 ,13‚ WG =

تصاویر در چه قالبی فشرده و به سیستم پکس )PACS(‌ ارسال می شوند؟

تـصـاویـر دیجیتال با فرمت دایکام )DICOM(‌ در قــالــب Losseless‌ یــا  Lossy‌ فـشـرده مـی شـونـد و از جـنـس 2000Jpeg‌ هـستند، حدود فشرده سازی آن بین 5/2 الی 10 است  و بر اساس گروه کاری  4 WG =‌ تدوین می گردند.

سیستم پکس  (PACS)‌ از چه استاندارد هایی  پشتیبانی می کند؟

سـیـستم پکس (PACS) ‌ باید قابلیت پشتیبانی از استاندارد های XML‌، 7HL‌، SNOMED‌ و غیره را بر اساس گروه کاری 8 WG =‌ را داشته باشد. در ضمن از آنـجـائـی که سیستم پکس (PACS)‌ باید به داخل وخـارج از بـیـمـارسـتـان تـصاویر را ارسال  کند، باید قابلیت پشتیبانی از   XML‌ در Web‌ را بر اساس گروه کاری 10 WG =‌ را داشته باشد.

چـه شـاخـصی در سیستم پکس (PACS)‌ مهم است؟

تمامی شاخص های سیستم پکس (PACS)‌ مهم هستند، برای نمونه این سیستم ‌ باید امکان ارتقاء نرم افزاری را بر اساس گروه کاری 10 WG =‌ را داشته باشد. در هر سال بین دو تا چهار مرتبه کمیته هائی  در رابطه با استاندارد ها و پروتکل های سیستم پکس  (PACS)‌تـشـکـیـل مـی شـود و هدر های (Headers)‌ جدید را به تولید کنندگان تجهیزات تصویر برداری و نــرم افــزارهــای سـیـسـتــم پـکــس (PACS)‌ مـعـرفـی می‌کنند.

منظور از تصاویر از جنس خاکستری در سیستم پکس  (PACS)‌ چیست؟

تصاویر دیجیتال رنگی از سه صفحه هشت بیتی که پیکسل های رنگهای قرمز، سبز و آبی را  حمایت مــــی کــنــنــــد تــشــکــیــــل شــــده اســـت کـــه نــمـــونـــه آن نمایشگر‌های معمولی است که اصطلاحا 24 بیت هستند. اما نمایشگرهای خاکستری باید 8 تا 16 بیت را نمایش دهند و بر اساس بیت های مختلف کاربرد متفاوتی خواهند داشت، برای نمونه در ماموگرافی بـایـد از نمایشگر 12 بیتی و در کارهای تحقیقاتی از مـانـیـتـورهـای 16 بـیـت خـاکـستری استفاده شود. در ضمن سیستم پکس)PACS(‌ باید قابلیت پشتیبانی از تصاویر از جنس خاکستری را بر اساس گروه کاری 11 WG =  داشته باشد.

مـهـم ترین مطالبی را که مسئول سیستم پکس (PACS   Administrator)‌ باید بداند بیان کنید.

1- بـررسـی تـجـهـیـزات تـصـویـر بـرداری پـزشـکی دارای فــرمــت اسـتـانـدارد جـهـانـی دایـکـام (DICOM)‌ و تبدیل سیستم های NON-DICOM‌ به سیستم DICOM‌

2-  بــررســی ارتـبــاط سـیـسـتــم پـکــس (PACS)‌ بــا سـیـسـتـــــم  (Hospital Information System) HIS‌ از طریق پروتکل 7HL‌

3- بررسی ارتباط سیستم پکس ( PACS)‌ با استاندارد (Integrating the Health Care Enterprise)  IHE‌

4-  محاسبه ظرفیت CR (Computed Radiography)‌ جـهـت جـایـگـزینی Film‌ رادیولوژی به سیستم Filmless‌

5-  مـحاسبه ظرفیت خروجی تجهیزات تصویر برداری 26 گروه کاری برای محاسبه سیستم پکس  PACS‌

6-  ثبت کد انحصاری (Unique    Identifiers) UID   ‌

7- آشنائی با زبان XML‌

8- آشـنـائـی کـامـل بـا هـدر‌هـای (Header)‌ فـرمت دایکام DICOM

9- دانـــــش فـــنـــــی مـــــدیــــریــــت ســیــســتــــم پــکــــس (PACS   Administration)‌

در صورت شکل گیری سیستم پکس (PACS)‌ در مـــراکــز تـصــویــر بــرداری چــه دســت آوری حاصل می‌شود؟

دست آوردهای این فن آوری به شرح زیراست:

1-   قابلیتهای بیشتر در تشخیص تصاویر دیجیتالی در مقایسه با فیلم رادیولوژی.

2- امـکـان انـتـقـال سـریـع و ارزان کـلـیـه اطـلاعـات بـالـیـنـی و تـصـاویـر بـیـمـار از مناطق محروم به مراکز تخصصی و مراکز مشاوره ای و دانشگاهی کشور و در نتیجه افزایش سرعت روند اقدامات تشخیصی بیماران و گردش کاری مراکز درمانی .

3- استفاده از میزان بسیار کمتر اشعه در تصاویر دیجیتال در مقایسه با فیلم رادیولوژی (بین 40 تا 60 درصــد)‌، حــذف هـزیـنـه هـای فـیـلـم رادیـولـوژی و فضای فیزیکی مورد نیاز برای نصب دستگاه ظهور و ثبوت فیلم رادیولوژی و واحد بایگانی و در نتیجه صــرفــه جــویــی 33 درصــدی هــزیـنــه هـای بـخـش رادیولوژی مراکز درمانی و 18 در صدی برای کل مراکز درمانی .

4- فــراهــم آمــدن مـقـدمـات شـکـل گـیـری شـبـکـه ارتـبــاطــی پـزشـکـان کـشـور و تـبـادل نـظـر و مـشـاوره پزشکی در سطح کشور.

5- در سال 1386 هزینه فیلم و مواد ظهور و ثبوت بــرای فـیـلـم رادیـولـوژی بـیـش از 250 مـیـلـیـارد ریـال ارز‌بـــــری داشـــتـــــه کـــــه مـــعـــــادل250 دســـتـــگـــــاه (Computed Radiography) CR ‌ بـــرای مــراکــز تـصــویــر برداری است

.

 در نهایت اینکه  ضرورت این جایگزینی قطعی  اســـت و هــمـــانــنـــد فــیــلـــم هــای دوربـیــن عـکــاســی،  سـیـسـتــم‌هــای تـصــویـر بـرداری پـزشـکـی بـه سـمـت  دیـجـیـتــال گــرایــش پـیــدا  خـواهـد کـرد  و  ضـرورت استفاده از استانداردها اجتناب ناپذیر خواهد بود.